Στην περιοχή του Λάλα κατά τη Τουρκοκρατία, που ήταν στρατηγικής σημασίας διότι από εκεί μπορούσε να ελεγχθεί στρατιωτικά η Ορεινή Ηλεία, η επαρχία Ολυμπίας και η δυτική Γορτυνία κατοικούσαν Τουρκαλβανοί. Οι αλβανοί αυτοί λαός βάρβαρος και πολεμοχαρής ήταν οι μόνοι που δεν κλείστηκαν στο χωριό τους, σε αντίθεση με τους Τούρκους του Μωριά, κατά το ξέσπασμα της επανάστασης του '21.
Eίναι ένα μοναδικό μέρος, όπου η φύση συνομιλεί με τον άνθρωπο. Η τεχνολογία και οι περιττές ανέσεις μένουν πίσω, έξω από αυτόν τον χώρο. Τα τέσσερα αυτόνομα σπιτάκια έχουν τα απολύτως απαραίτητα, για μια απαλλαγμένη από επίκτητες ανάγκες ζωή. Το κτήμα, έκτασης 30 στρεμμάτων, στολίζουν λεύκες, βελανιδιές και οπωροφόρα δέντρα. Βότανα και αρωματικά φυτά, όπως ρίγανη, θρούμπι, χαμομήλι, τσάι βουνού, βρίσκονται παντού στο κτήμα και στις γύρω πλαγιές.
ΔΗΜΟΣ ΦΟΛΟΗΣ Δήμαρχος ΠΑΠΑΗΛΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΛΑΛΑΣ,
27066 26240-41882 Fax: 26240-41881
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.
Βρίσκεται 6,9 χιλιόμετρα ανατολικά του Λάλα Το δημοτικό διαμέρισμα της Αχλαδινής, σύμφωνα με την απογραφή 2001 είχε 520 κατοίκους μαζί με τον οικισμό Κουτσουρούμπα (42).
Δούκα
Βρίσκεται 3,1 χιλιόμετρα βόρεια του Λάλα Το δημοτικό διαμέρισμα Δούκα σύμφωνα με την απογραφή του 2001 είχε 191 κατοίκους μαζί με τον οικισμό Λάσδικα (85)
Κούμανης
Το δημοτικό διαμέρισμα Κούμανι, απέχει 50 χιλιόμετρα από τον Πύργο, 70 χλμ. από την Πάτρα και 90 από την Τρίπολη. Βρίσκεται πάνω στην οδό που συνδέει την Ολυμπία με την εθνικής οδού που ενώνει Πάτρα-Τρίπολη (δρόμος 111). Το υψόμετρο του είναι περίπου 600 μέτρα. Το κλίμα είναι δροσερό το καλοκαίρι και ο χειμώνας ήπιος. Είναι ένα καταπράσινο μέρος, το οροπέδιο της Φολόης (γνωστό από την αρχαιότητα από τον κένταυρο Φόλο), που σκεπάζεται από μεγάλο δάσος βελανιδιάς, περιβάλλεται απο άγονα πετρώδη βουνά, γύρω του βρίσκονται δύο μεγάλες χαράδρες που τις διασχίζουν δυο ποτάμια, η Γκούρα και το Κουμανέικο ποτάμι. Ακριβώς δίπλα είναι το μεγάλο δάσος του από βελανιδιές, η λεγόμενη Κάπελη. Υπήρξε μεγάλη ανάπτυξη κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας και μετά μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 50. Οι κάτοικοι έλαβαν μέρος σε όλους τους αγώνες τις πατρίδας. Το 1821 δημιούργησε τέτοιο μύθο η αγωνιστικότητα των κατοίκων που ακόμη και οι σημερινές γενιές λένε την παροιμία: "Κούμανι και Αντρώνι ο Θεός να σε γλιτώνει". Αυτή και μόνο η παροιμία μας δείχνει την αγωνιστικότητα των κατοίκων. Το Κούμανι και κατά την διάρκεια του δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου προσέφερε στην πατρίδα γενναίους άντρες. Στην κεντρική είσοδο του χωριού και μέσα στο δάσος υπάρχουν μόνιμες εγκαταστάσεις της κατασκήνωσης ΧΕΝ (Χριστιανική Ένωση Νεολαίας), όπου εκατοντάδες παιδιά, κάθε καλοκαίρι, χαίρονται τη δροσιά και τον καθαρό αέρα. Βορειότερα του χωριού προβάλλει επιβλητικά η οροσειρά του Ερύμανθου η Ωλονού, με πλησιέστερες βουνοκορφές του Αστρά και του Σφακοβουνιού. Ανατολικά ο ορίζοντας είναι πιο ανοιχτός και φτάνει μέχρι το Μαίναλο της Αρκαδίας, ενώ νότια, από το προαύλιο της Αγίας Τριάδας, όταν η ατμόσφαιρα είναι καθαρή, διακρίνονται τα νησιά του Ιονίου Ζάκυνθος και Κεφαλονιά Τα τελευταία χρόνια υπήρξε μια παρακμή και οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν στο εσωτερικό και εξωτερικό. Ο πληθυσμός του μειώθηκε σημαντικά. Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή το Κουμανι έχει 719 κατολικους μαζί με τους οικισμούς Αϊ Γιαννάκης (13) και Καστανιά (47). Οι κάτοικοι ασχολούνται με την κτηνοτροφία, γεωργία και πολλοί από αυτούς είναι τεχνίτες, οικοδόμοι.
Λάλας
Στο δημοτικό διαμέρισμα Λάλας του Δήμου Φολόης είναι η έδρα του Δήμου. Ο Λάλας χτίστηκε γύρω στο 1718 από Τουρκαλβανούς φοροεισπράκτορες, οι οποίοι πλούτισαν γρήγορα και με τα χρήματά τους διαφέντευαν ολόκληρη την Ηλεία. Μετά την έκρηξη της ελληνικής επανάστασης του 1821 οι Λαλαίοι ανέλαβαν την προστασία του άμαχου τουρκικού πληθυσμού. Ομως γρήγορα οι Ελληνες τους νίκησαν και πυρπόλησαν το χωριό τους.
Ο Δήμος Φολόης, που πήρε το όνομα από το οροπέδιο Φολόης όπου κατά τη μυθολογία ζούσαν οι Κένταυροι με αρχηγό το Φόλο και οι νύμφες του δάσους "δρυάδες, έχει την έδρα του στο κεφαλοχώρι του Λάλα, σε υψόμετρο 600 μέτρων, το οποίο απέχει 15 χιλιόμετρα από την Αρχαία Ολυμπία και 35 χιλ από τον Πύργο.
Σε απόσταση έξη χιλιομέτρων από το Λάλα υπάρχει το περίφημο δρυοδάσος το δάσος την Φολόης, έκτασης 40.000 στρεμμάτων, ενταγμένο στο δίκτυο NATURA 2000, το οποίο προσφέρεται για πεζοπορία, ποδηλασία και κάθε είδους δραστηριότητα στη φύση. Δίπλα από το δάσος, ο ποταμός Ερύμανθος , με τα όμορφα τοπία του και τα πετρόκτιστα γεφύρια και προσφέρεται για δραστηριότητες καγιάκ κ.λ.π.
Ο Λάλας σύμφωνα με την τελευταία απογραφή έχει 1166 κατοίκους μαζί με τον οικισμό Πόθος (168), οι οποίοι ασχολούνται με την γεωργία και την κτηνοτροφία , ενώ η περιοχή φημίζεται για την ιδιαίτερη ποιότητα παραγωγής κερασιών.
Μηλιές
Βρίσκεται 5,7 χιλιόμετρα ΒΔ του Λάλα (κάτοικοι 183).
Νεμούτα
Βρίσκεται 8,8 χιλιόμετρα A του Λάλα. Το δημοτικό διαμέρισμα της Νεμούτας σύμφωνα με την απογραφή του 2001 είχε 731 κατοίκους μαζί με τους οικισμούς Βίλλια (40) , Κάμπος Νεμούτας (23) και Τσαπαραίικα (43) . Η Νεμούτα Βρίσκεται κοντά στον ποταμό Ερύμανθο, παραπόταμο του Αλφειού , οπου προσφέρεται για ελεύθερο canoe, την Άνοιξη αλλά και τους θερινούς μήνες. Η πιο εντυπωσιακή διαδρομή την οποία προτιμούν οι τολμηροί φυσιολάτρες είναι το φαράγγι του Ερύμανθου από τα Τριπόταμα ως την Νεμούτα. Την άνοιξη επισκέπτονται την περιοχή και κάνουν canoe στον Ερύμανθο πολλοί τουρίστες.
Νεράϊδα
Το δημοτικό διαμέρισμα της Νεράιδας σύμφωνα με την απογραφή του 2001 είχε 375 κατοίκους μαζί με τον Κάμπος Νεράϊδας (48). Ο «Κάμπος της Νεράιδας» είναι ένα μοναδικό μέρος, όπου η φύση συνομιλεί με τον άνθρωπο. στολίζεται με λεύκες, βελανιδιές και οπωροφόρα δέντρα. Βότανα και αρωματικά φυτά, όπως ρίγανη, θρούμπι, χαμομήλι, τσάι βουνού,. Εδώ βρίσκονται οι πηγές Ενιππέα ποταμού , από όπου υδροδοτείται η Πόλη του Πύργου και η ευρύτερη περιοχή. Ολόκληρη η περιοχή είναι γεμάτη πηγές και υπόγεια νερά. Ακόμη και το νερό της βρύσης στα σπίτια προέρχεται από πηγή.
Οι Νεράιδες, πλάσματα των δασών και των ποταμών, σύμφωνα με τους θρύλους, σπάνια εμφανίζονται στους ανθρώπους. Προτιμούν τα σκιερά φυλλώματα, τις σπηλιές, τη συντροφιά των πουλιών. Λούζουν τα μαλλιά τους στις κρυστάλλινες πηγές των βουνών, στα τρεχούμενα νερά των ποταμών, χορεύουν πάνω στα πεσμένα φύλλα. Συμβολίζουν την «πλανεύτρα» φύση, μια φύση χαρούμενη, παιχνιδιάρικη και αιώνια νέα. Σε έναν κάμπο αφιερωμένο στις Νεράιδες, δίπλα σε έναν ποταμό με μυθικό όνομα και ονειρικά τοπία, σε έναν χώρο όπου η βουή του κόσμου ησυχάζει και στην καρδιά του ανθρώπου μιλά μόνο η φύση, ίσως και να είναι μια από τις τελευταίες ευκαιρίες να συναντήσει κάποιος μια νεράιδα. ¨Όμως, ακόμη και αν δεν συναντήσει κάποιος μια νεράιδα στον «Κάμπο της Νεράιδας» θα φύγει διαφορετικός απ’ όταν ήλθε. Εάν δεν τον πλανέψουν τα απόκοσμα μυθικά πλάσματα, θα τον πλανέψουν τα αηδόνια, που τραγουδούν μαγικά τα βράδια, θα τον μαγέψουν το κελάρυσμα του ποταμού και το θρόισμα των φύλλων. Το χωριό Νεράιδα έχει παραδοσιακά καφενεία και έναν παλιό νερόμυλο. Οι χώροι της Αρχαίας Ολυμπίας βρίσκονται σε απόσταση 20 χιλιομέτρων.
Πέρσαινα
Βρίσκεται 18,5 χιλιόμετρα ΒΔ του Λάλα (κάτοικοι 404).
Φολόη
Βρίσκεται 16 χιλιόμετρα Β του Λάλα (κάτοικοι 201).
Το οροπέδιο Φολόη είναι ένα από τα μεγαλύτερα δρυοδάση, που φιλοξενεί εκτός τους Κενταύρους και τις Δρυάδες τις περίφημες νύμφες του δάσους. Η "υψίκορμος Δρύς" το περήφανο αυτό "Δέντρο" καλύπτει, μια έκταση 42 χιλιάδων στρεμμάτων, μια πλατιά πράσινη θάλασσα καθώς φαίνεται από ψηλά, όταν ο ήλιος δύει προς το Ιόνιο Πέλαγος και οι σκιές αρχίζουν να απλώνονται. Είναι από τα λίγα αμιγώς σπερμοφυή στην Ευρώπη. Βρίσκεται στις νοτιοδυτικές κάτω απολήξεις του όρους Ερυμάνθου επί των οροπεδίων Φολόης και Πηνείας. Εμπίπτει διοικητικά στους Δήμους Λασιώνος και Φολόης και στα όρια των Δήμων Λαμπείας, και Ωλένης. Το δάσος της Φολόης βρίσκεται μέσα στις συλλέκτριες λεκάνες των ποταμών Ερυμάνθου και Πηνειού. Οι δυσμενείς κλιματοεδαφικές συνθήκες προσδίδουν στο δάσος προστατευτικό χαρακτήρα τόσο στο έδαφος όσο στις καλλιέργειες και στα έργα πολιτισμού, από τα οποία διέρχονται οι ποταμοί Αλφειός και Πηνείας. Το δασικό σύμπλεγμα Κάπελης-Φολόης με μέσο ύψος 600 μέτρα είναι ένα πλούσιο οικοσύστημα με πλούσια χλωρίδα και πανίδα. Το κυνήγι επιτρέπεται στην περιοχή από 20 Αυγούστου έως τα τέλη Φεβρουαρίου ύστερα από απόφαση του Υπουργού Γεωργίας, η οποία καθορίζει τα είδη ζώων που επιτρέπεται το κυνήγι τους. Υπάρχουν ζώνες που επιτρέπεται το κυνήγι και σε κάποιες περιοχές που απαγορεύεται για να μπορούν τα ζώα και τα πουλιά να πολλαπλασιάζονται. Τα αναπαραγόμενα είδη είναι ο Φιδαετός Circaetus gallicus, ο Χρυσαετός Aquila chrysaetos, ο Πετρίτης Falco peregrinus, ο Μπούφος Bubo bubo, η Αλκυόνη Alcedo atthis, ο Λευκονώτης Dendrocopos leucotos και ο Μουστακοτσιροβάκος Sylvia rueppelli. Τα επιτρεπόμενα είδη κυνηγιού είναι ο λαγός, η ορεινή πέρδικα, τα αγριογούρουνα στη περιοχή του Ερυμάνθου, αποδημητικά πουλιά, αγριοπερίστερα, φάσες μπεκάτσες, τρυγόνια κ.ά. Από το δάσος σήμερα καλύπτονται μερικώς οι ατομικές ανάγκες σε καυσόξυλα και οι μικροεπαγγελματικές ανάγκες σε στρογγυλή ξυλεία των κατοίκων της περιοχής Δασαρχείου Πύργου, πλην όμως η ετήσια παραγωγή δεν καλύπτει επαρκώς τις ανάγκες. Το μοναδικό, επίπεδο δάσος της Ελλάδας, έκτασης 218.000 στρεμμάτων, αποτελείται από σπερμοφυή βελανιδιά και είναι ενταγμένο στο δίκτυο ΝΑΤURA 2000 λόγω της σπουδαιότητάς του, η οποία εκτιμάται από την αρχαιότητα. Συνορεύει ανατολικά με τον ποταμό Ερύμανθο, δυτικά με το χωριό Σιμόπουλο και νότια με τα χωριά Νεμούτα, Λάλα και Δούκα. Κατά την αρχαιότητα η δρυς ήταν αφιερωμένη στο Δία και εθεωρείτο έμβλημα δύναμης. Την σχετίζανε με τις νύμφες. Τις Δρυάδες Νύμφες , που ζούσαν μέσα στα δέντρα, και που χαίρονταν με την βροχή κι έκλαιγαν όταν οι βελανιδιές δεν είχαν φύλλα, και πέθαιναν, όταν το δέντρο κοβόταν... Για αυτό και η ξύλευση της βελανιδιάς απαγορευόταν με ειδικούς νόμους. Η δρυς από τον Όμηρο ονομάστηκε «υψίκομος», φουντωτή, από τον Αισχύλο «προσήγορος», ομιλητική και από τον Σοφοκλή «πολύγλωσσος», πολύφωνη. Στη Φολόη συναντάμε επίσης ρείκια, κουμαριές, πεύκα με ζωηρό πράσινο χρώμα, το κοινό πεύκο, μακρόβια πλατάνια και την αυτοφυή φτέρη. Μέσα στο δάσος υπάρχει σποροπαραγωγικό κέντρο μαύρης πεύκης.