Ο Δήμος Ωλένης με έδρα το Δ.Δ. Καράτουλα δανείστηκε το όνομα του από το σημερινό χωριό Ώλενα. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές κοντά στη σημερινή έδρα του Δήμου και στο χωριό Ώλενα βρισκόταν η Μεσαιωνική πόλη Ώλενα. Σ ένα βουνό με 300 περίπου μ. υψόμετρο δηλ. στο νοτιότερο και ψηλότερο σημείο του οροπεδίου, σώζονται τα ερείπια του ναού της Επισκοπής που άνηκαν στο Ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος.
Η αναφορά στην περιοχή της Ώλενας αρχίζει από τον Όμηρο που αναφέρεται στον «Ωλενίτη λίθο» (απότομη πλαγιά). Οι αναφορές συνεχίζονται τους κλασσικούς χρόνους και πυκνώνουν τον 10ο -12ο αι. όπου ίσως κτίστηκε ο αρχικός ναός στο λόφο της Επισκοπής. Τα ερείπια που σώζονται σήμερα χρονολογούνται τον 16ο αι. και η παρουσία της Φραγκοκρατίας είναι εμφανης και στο Κάστρο (1000 m μακριά). Το βέβαιο είναι ότι από αυτά τα χρόνια καθιερώνεται θρησκευτική - πολιτική οντότητα Ωλένης.
Κάθε χρόνο (στις 14 Ιουλίου), τιμάται η Εθνική Αντίσταση στα Φονικά της Ωλένης, μια περιοχή ανάμεσα στου Καράτουλα και το Μουζάκι, όπου το 1944 οι ναζί πραγματοποίησαν ένα ακόμα αποτρόπαιο, ομαδικό φονικό σκοτώνοντας 21 άοπλους Έλληνες εν ψυχρώ. Εκεί έχει στηθεί μνημείο Εθνικής Αντίστασης και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ωλένης φροντίζει για την καλύτερη οργάνωση της σχετικής εκδήλωσης για την επέτειο των Φονικών.
ΔΗΜΟΣ ΩΛΕΝΗΣ Δήμαρχος ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΤΟΥΛΑ,
27064 26210-62471, or 26210-62481 Fax: 26210-62480
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.
Στην κορυφή του λόφου πάνω από το χωριό Ώλενα, βρίσκεται ο ναός της Επισκοπής, αφιερωμένος στην Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Στο κεντρικό κλίτος του ερειπωμένου βυζαντινού ναού είναι κτισμένο ναϋδριο του 19ου αιώνα. Το κτήριο ήταν τρίκλιτη βασιλική με τις τρεις ημικυλινδρικές αψίδες ανατολικά. Χρονολογείται στο α΄ μισό του 10ου αιώνα ενώ διέθετε και παλιότερες φάσεις. Βορειονατολικά του ναού διατηρείται η πύλη του κάστρου της Ωλένης.
Σε σχισμή του βράχου είναι ιδρυμένο εγκαταλελειμμένο ασκηταριό, αφιερωμένο στην Κατάθεση της Τίμιας Ζώνης της Θεοτόκου. Την είσοδο φράσσει τοίχος στον οποίο ανοίγεται η πύλη και δύο παράθυρα. Σε κόγχη πάνω από την πύλη είναι εντοιχισμένο τμήμα μεσοβυζαντινού μαρμάρινου επιστυλίου τέμπλου. Στον βάθος, η κατάρρευση της οροφής του σπηλαίου προκάλεσε την καταστροφή του μεγάλου, μεταβυζαντινού θολωτού ναού.
Η πεζοπορία στο φαράγγι του Γούμερου είναι μια εύκολη πεζοπορική διαδρομή διάρκειας 3 ωρών στο οροπέδιο της Φολόης του νομού Ηλείας. Η διαδρομή διέρχεται από τις αρχαιότερες ελιές της Ελλάδας, οι οποίες στεφάνωναν τους Ολυμπιονίκες και περιλαμβάνει το αρχαίο καλντερίμι, τμήμα της ιεράς οδού Hλιδας – Ολυμπίας, το μαντείο των αθλητών, την ιερά Μονή Ασκητής με το βυζαντινό ναό του 1200 μΧ. και καταλήγει στο χωριό Γούμερο.
Βρίσκεται 18 χιλιόμετρα ΒΑ του Καράτουλα, στο δρόμο προς Κούμανη. Το 2001 είχε 368 κατοίκους.
Αρβανίτη
Βρίσκεται 6 χιλιόμετρα NΔ του Καράτουλα. Το 2001 είχε 330 κατοίκους.
Γούμερο
Το δημοτικό διαμέρισμα Γούμερο σύμφωνα με την απογραφή 2001 έχει 1056 κατοίους οι οποίοι ασχολούνται με την γεωργία και την κτηνοτροφία. Η πεζοπορία στο φαράγγι του Γούμερου είναι μια εύκολη πεζοπορική διαδρομή διάρκειας 3 ωρών στο οροπέδιο της Φολόης του νομού Ηλείας. Η διαδρομή διέρχεται από τις αρχαιότερες ελιές της Ελλάδας, οι οποίες στεφάνωναν τους Ολυμπιονίκες και περιλαμβάνει το αρχαίο καλντερίμι, τμήμα της ιεράς οδού Ίλιδας – Ολυμπίας, το μαντείο των αθλητών, την ιερά Μονή Ασκητής με το βυζαντινό ναό του 1200 μΧ. και καταλήγει στο χωριό Γούμερο. Ο Φυσιολατρικός Οικολογικός Σύλλογος «Επτάλοφος» σε συνεργασία με τον Πεζοπορικό όμιλο Αμαλιάδας, διοργανώνουν πεζοπορίες, στο Ολυμπιακό φαράγγι Γούμερου, στο οροπέδιο Φολόης της Ηλείας. Η πεζοπορία καταλήγει με γεύμα και γιορτή στο Γούμερο. το Γούμερο μια ευχάριστη έκπληξη σκαρφαλωμένο στο πουθενά, εμφανώς πολύ πλούσιο χωριό.
Στην είσοδο του χωριού οδηγείται κανείς προς την Μονή Ασκητή .Στο πλάτωμα πάνω από την Μονή με το προσκυνητάρι της Τίμιας Ζώνης, όπου ο άγνωστος ασκητής έκτισε το 1200 μ.χ.. Για να οδηγηθεί εκεί κανείς περνάει παράξενους γκρεμούς και καταράκτες εως ότου φτάσει στην διαμπερή σπηλιά του μικρου μοναστηριού,. Η σπηλιά έχει διαμορφωθεί σε 2 θαλάμους. Στον πρώτο υπάρχει το ιερό της Μονής, ένας μικρός εξώστης και ένα πηγάδι. Στον δεύτερο (ο οποίος δεν έχει στέγη) βρίσκονται τα ερείπια του χώρου παραμονής του ασκητή. Σε αυτό το θάλαμο κυλάει ακόμα ένας καταράχτης αλλά η πρόσβαση σε αυτόν είναι δύσκολη λόγω των υλικών της στέγης που έχει καταρεύσει και των αποθέσεων από τις πλαγιές του φαραγγιού
Για την Μονή του Ασκητή στο Γούμερο Ηλείας διάβασα για πρώτη φορά στι βιβλίο "Άδηλη Ελλάδα" του Αθ. Ξανθόπουλου , εκδόσεις ΕΣΟΠΤΡΟΝ 2005, εκείνος αναφέρει ότι πιθανά ο χώρος ήτανε πρότερα αρχαίο ιερό και το καλντερίμι προυπήρχε κατά πολύ της Μονής. Άλλες αναφορές για την ιστορία του τόπου δεν βρήκα πουθενά και ας έψαξα. Κάποιες σκόρπιες σημειώσεις στο διαδίκτυο συμφωνούν όλες σε 2 πράγματα: στο ότι όταν απεβίωσε ο ασκητής ενταφιάστηκε μέσα στον χώρο της Μονής και ότι ο χώρος συνδεότανε στενά με τον χώρο με τις αρχαίες ελιές στην ίδια περιοχή και με την διαδρομή των αθλητών για την αρχαία Ολυμπία. Είναι ένας χώρος που θέλουμε και σίγουρα θα ξαναπάμε...
Καράτουλας
Εδρα του Δήμου Ωλένης. Βρίσκεται 16,5 χιλιόμετρα ΒΑ του Πύργου. Το 2001 είχε 952 κατοίκους.
Καρυά
Βρίσκεται 15 χιλιόμετρα ΒΑ του Καράτουλα. Το 2001 είχε 219 κατοίκους.
Κουτσοχέρα
Δημογραφικές τάσεις
Το Δ.Δ. Κουτσοχέρας βρίσκεται στο Δήμο Ωλένης του Νομού Ηλείας, 10 χιλιόμετρα βόρεια της έδρας του Δήμου, Καράτουλα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της εθνικής απογραφής πληθυσμού – κατοίκων της Ε.Σ.Υ.Ε., το που έγινε το 2001 η Κουτσοχέρα έχει πληθυσμό 687 κατοίκων. Η έκταση του Δ.Δ. Κουτσοχέρας είναι 25,9 χιλιάδες στρέμματα. Σχετικά με την εξέλιξη του πληθυσμού του Δημοτικού Διαμερίσματος Κουτσοχέρας, που αποτελείται μόνο από τον οικισμό της Κουτσοχέρας, τα στοιχεία των απογραφών από αυτή του 1971 έως και από την τελευταία του 2001 συνοψίζονται στον ακόλουθο πίνακα:
Παρατηρείται ότι από τα στοιχεία της απογραφής του 2001 πως κατά τη δεκαετία 1991-2001 σημειώθηκε μεγάλη αύξηση του πληθυσμού κατά 37,95%. Εντούτοις, από τα στοιχεία της έρευνας πεδίου ο πληθυσμός της Κουτσοχέρας καταμετρήθηκε στους 439 κατοίκους. Η μεγάλη αύξηση του πληθυσμού που παρατηρήθηκε από την απογραφή της ΕΣΥΕ είναι μάλλον πλασματική και οφείλεται προφανώς στη μετακίνηση πληθυσμού κατά τη μέρα διεξαγωγής της απογραφής. Η εκτίμηση των μελετητών είναι πως ο πληθυσμός της Κουτσοχέρας κατά τις δεκαετίες 1980, 1990 και 2000 έμεινε περίπου σταθερός στο επίπεδο των 400-450 κατοίκων. Παρόλη τη διατήρηση του πληθυσμού σε σχετικά σταθερούς αριθμούς, η μετανάστευση του καλύτερου ποιοτικά, από άποψη εκπαίδευσης, εργατικού δυναμικού είναι το σημαντικότερο πρόβλημα της Κουτσοχέρας, καθώς η τοπική κοινωνία χάνει τα πιο ενεργά και δυναμικά μέλη της, τα οποία θα μπορούσαν να δώσουν αναπτυξιακή προοπτική στην περιοχή. Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι το χαμηλό επίπεδο οργάνωσης της παραγωγικής διαδικασίας. Ιδιαίτερα δε, η αδυναμία εκσυγχρονισμού των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και η διαφοροποίηση, σύμφωνα με τα νέα δεδομένα, του γεωργικού προϊόντος.
1.2 Κοινωνικές υπηρεσίες
Στο Δ.Δ. Κουτσοχέρας λειτουργεί ένα Νηπιαγωγείο και ένα διθέσιο Δημοτικό Σχολείο. Ακόμα, υπάρχει και ένα Κοινοτικό Γραφείο. Δεν λειτουργούν ΚΑΠΗ, Γηροκομεία, και άλλες μορφές κοινωνικών υπηρεσιών.
1.3 Υγεία
Στο Κουτσοχέρα υπάρχει ένα Αγροτικό Ιατρείο με ιδιόκτητο κτήριο στο οποίο δεν υπάρχει μόνιμο προσωπικό αλλά παρίσταται και εξετάζει ασθενείς ανά τακτά χρονικά διαστήματα αγροτικός ιατρός.
Λάνθι
Βρίσκεται 8,1 χιλιόμετρα NΔ του Καράτουλα. Το 2001 είχε 549 κατοίκους.
Λατζόι
Βρίσκεται 6,9 χιλιόμετρα NA του Καράτουλα. Το 2001 είχε 829 κατοίκους.
Μαγούλα
Βρίσκεται 1,2 χιλιόμετρα N. του Καράτουλα. Το 2001 είχε 595 κατοίκους.
Μουζάκι
Βρίσκεται 7,5 χιλιόμετρα B του Καράτουλα. Το 2001 είχε 432 κατοίκους.
Πεύκη
Βρίσκεται 20,5 χιλιόμετρα B-BA του Καράτουλα, στο δρόμο προς Κούμανη. Το 2001 είχε 335 κατοίκους.
Σόπι
Βρίσκεται 2,5 χιλιόμετρα Δ του Καράτουλα. Το 2001 είχε 303 κατοίκους.
Χαριά
Βρίσκεται 3,8 χιλιόμετρα Δ του Καράτουλα. Το 2001 είχε 234 κατοίκους.
Χειμαδιό
Βρίσκεται 4,6 χιλιόμετρα BΔ του Καράτουλα. Το 2001 είχε 645 κατοίκους.
Ωλένη
Βρίσκεται 4,3 χιλιόμετρα A. του Καράτουλα. Το 2001 είχε 696 κατοίκους.