Νομαρχία Ηλείας Leader+

Το δημοτικό διαμέρισμα Γραίκα βρίσκεται στους πρόποδες της Σμέρνας σε ένα  Καταπράσινο τοπίο .  Απέχει 10 χλμ. από τα Κρέστενα και σύμφωνα με την απογραφή του 2001 είχε  406 κατοίκους.
Αξιοθαύμαστο είναι το δάσος του Γραίκα  «χαλεπίας πεύκης» με αείφυλλα, πλατύφυλλα δένδρα, είναι ιδανικός τόπος αναψυχής και   περιήγησης.
Στην αρχή του χωριού απέναντι απ’ το Δημοτικό Σχολείο με κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο,  είναι η βρύση του Αράπη ιδανικό για ηρεμία και γαλήνη.
Στα όρια των χωριών Γραίκα και Κουμουθέρκα, σε υψόμετρο 755 μ. είναι ο ναός της Λιμνάτιδας Αρτέμιδος (θεά της νυχτερινής δροσιάς αλλά και των ελών) ήταν δωρικός περίπτερος του 5ου πΧ αιώνα.
Δυτικά του Γραίκα και σε απόσταση 2 χιλιομέτρων στη θέση «Πέτρα» είναι οι καταρράκτες.

Το δημοτικό διαμέρισμα Γρύλλος του οποίου η παλαιότερη ονομασία ήταν Μούντριζα , είναι  κτισμένο σε καταπράσινο περιβάλλον  και σε δύο επίπεδα. Το νεότερο «Κάτω Χωριό» επί της επαρχιακής οδού Κρεστένων – Ανδρίτσαινας και το «Πάνω Χωριό» λίγο ψηλότερα και απέχει  7 χλμ. από την Κρέστενα . Σύμφωνα με την απογραφή του 2001 έχει 450 κατοίκους μαζί με τον οικίσμό Χάνι Γρύλλου (144).
Ο Γρύλλος είναι η γενέτειρα του γνωστού δικηγόρου και πρώην προέδρου του πολιτικού κόμματος του Συνασπισμού Νίκου Κωνσταντόπουλου.

ΛΗΤΩΣ ΙΕΡΟ

Στην ομηρική πόλη Αμφιγένεια, ίσως κοντά στη σημερινή κοινότητα Γρύλλος της Τριφυλλίας
Βρισκόταν σύμφωνα με τον Στράβωνα στην Αμφιγένεια που ήταν μια από τις 9 πόλεις του βασιλείου του Νέστορα (Πύλος - Αργίνη - Θρύον - Αιπύ - Κυπαρισσήεντα - Αμφιγένεια - Πτελεός - Έλος - Δώριον) Η Αμφιγένεια διεκδικούσε την τιμή της γέννησης εδώ του Απόλλωνα. Ο «Ομηρικός Ύμνος» για τον Απόλλωνα αναφέρει όλα τα μέρη απ’ όπου πέρασε η Λητώ, χωρίς να βρίσκει άσυλο για τη γέννα της αφού την εμπόδιζε η ζηλιάρα Ήρα: Αττική, Εύβοια, Θράκη, τα νησιά Ίμβρος, Λέσβος, Χίος, Σάμος, Κως. Μια από αυτές τις πόλεις ήταν και η Αμφιγένεια της Τριφυλλίας. Μάλιστα λέγεται πως παλαιότερα φαίνονταν στην άκρη του χωριού Γρύλλος τα ερείπια αυτού του ιερού της Λητούς. Η Αμφιγένεια όπως μας λέει ο Στράβων, ανήκε μαζί με ολόκληρη τη Σκιλλουντία, στη Μάκιστο.

Το δημοτικό διαμέρισμα Διάσελλα ειναι κτισμένο ανάμεσα σε δύο λόφους. Απέχει 16 χλμ. Α από τα Κρέστενα και έχει σύμφωνα με την απογραφή 2001 είχε 680  κατοίκους μαζί με τους οικισμούς Λαδικάκι (25) , Παπά Χάνια (32) και Σκάλα (37)
Σε απόσταση 4 χιλ από το χωριό βρίσκεται το ξωκλήσι  Αγ. Αθανάσιος , που χτίστηκε προεπαναστατικά και έχει επιμήκη θολωτή οροφή και  ήταν ο ενοριακός ναός του εγκαταλειμμένου οικισμού της Κουτσοχέρας.
Στη θέση «Κουτσοχέρα» είναι δύο θαλαμωτοί τάφοι ,όπου μεταξύ άλλων, βρέθηκε (1951) ο θαυμαστός τελετουργικός κέρνος που εκτίθεται στο μουσείο της Αρχαίας Ολυμπίας.
Κοντά στην είσοδο του χωριού, μια παλιά πέτρινη βρύση, με κρύο νερό στεφανωμένη με κισσό και βαθύισκια θεόρατα πλατάνια από πάνω της,. Με φόντο αυτή την βρύση γυρίστηκαν πανέμορφα πλάνα του αριστουργηματικού «Ψύλλου», του Διασελλαίου σκηνοθέτη Δ. Σπύρου.
Κάθε χρόνο στις 14 και 15 Αυγούστου (γιορτή της Παναγίας) στην πλατεία του χωριού, γίνεται εκδήλωση με λαϊκά συγκροτήματα, ψητή γουρνοπούλα., κ.ά.

Το δημοτικό διαμέρισμα Καλλίκωμον  είναι νεόκτιστο χωριό επί της Εθνικής Οδού Πύργου Κυπαρισσίας. Δημιουργήθηκε από την μεταφορά των δύο πρώην κοινοτήτων, των Κρουνών (Ρισόβου) και του Λαδικού λόγω των καταστροφικών σεισμών του 1965 και απέχει  3 χλμ. από την Κρέστενα και 17 χιλ από τον Πύργο. Σύμφωνα με την απογραφή 2001 είχε 1318 κατοίκους μαζί με τους οικισμόυς Κρουνοί ή Ρίσοβο (100) και Λαδικόν (0)
Στον εγκαταλει΄μμένο πλέον οικισμό Λαδικού συναντά κανείς τα παλιά σπίτια, τα έρημα δρομάκια και την επιβλητική εκκλησία του Αγίου Δημητρίου (δίκλιτη βασιλική του 1847), με την εξαιρετική εικονογράφηση του κτιστού τέμπλου και της οροφής. Ο ναός έχει κριθεί διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Στον οικισμό Κρουνοί ΄βρίσκεται  ο ναός του Αγίου Παντελεήμονα (βασιλική του 1874), στο κέντρο του χωριού με εξαιρετική θέα και με τις βρύσες της παλιάς προεπαναστατικής Τούρνας (με τους τρεις καντάλους) και της νέας Τούρνας ), με νερό εξαιρετικής ποιότητας, όμορφο περιβάλλον από πλατάνια.
Κάθε χρόνο  στις 27 Ιουλίου (του Αγίου Παντελεήμονος)  γίνεται στο Ρίσσοβο Πανηγύρι , με λαϊκά συγκροτήματα, ψητή γουρνοπούλα, κ.ά.

Το δημοτικό διαμέρισμα Καλυβάκια είναι  κτισμένο σε ένα καταπράσινο περιβάλλον κοντά στις στις όχθες του ποταμού Αλφειού , απέναντι από την Αρχ. Ολυμπία . Το χωριό δημιουργήθηκε από την μεταφορά του παλιού ομώνυμου χωριού, μετά τους καταστρεπτικούς σεισμούς του 1965  και απέχει  7 χλμ. από τα Κρέστενα και σύμφωνα με την απογραφή του 2001 έχει  519 κατοίκους.

Στη θέση «Κροπισσά», 5χλμ. έξω από το χωριό σε μια  πανέμορφη τοποθεσία,  βρίσκεται το ξωκλήσι της μεταμορφωσης του Σωτήρος  με την ομώνυμη εικόνα, έργο της περίφημης Αδελφότητας Αβραμαίων του Αγίου Όρους

Οι κάτοικοι ασχολούνται με τις αγροτικές καλλιέργειες , ενώ φημίζεται η άριστη ποιότητα  παραγωγής πορτοκαλιών .

Κάθε χρόνο στις 15 Αυγούστου (γιορτή της Παναγίας) γίνεται Πανηγύρι .

Η Αρχαία Σάμια ,το σημερινό δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Σκυλλούντος Κάτω Σαμικό  ιδρύθηκε στα Νότια της Ολυμπίας του. Η θέση  ήταν εξαιρετικά νευραλγικής σημασίας καθώς ελέγχει το οδικό πέρασμα από τη ΒΔ. Πελοπόννησο στη Νοτιοδυτική και για αυτό μεταγενέστερα ονομάστηκε από τους ντόπιους «Κλειδί». Τοποθετημένη στους δυτικούς πρόποδες του κατάφυτου από πεύκα, όρους Λάπιθα .Τα ευρήματα που έχουν βρεθεί μαρτυρούν ότι τον 4ο αιών. π.Χ. η ακρόπολη οχυρώνεται από ισχυρό τείχος με πύργους.. Σήμερα τα τείχη μπορούν να γίνουν ορατά και βρίσκονται σε ένα ύψωμα 180 μέτρων βόρεια της λίμνης Καϊάφα Οι κάτοικοί της λάτρευαν τον Ποσειδώνα (μία λατρεία, που φέρνει στο νου την περιγραφή, στην ομηρική Οδύσσεια, των τελετών που διενεργούσαν οι κάτοικοι της Πύλου στην «αμμοθόεσσα» παραλία της, προς τιμήν του Ποσειδώνα). Στη Νότια πλευρά του Σαμικού υπήρχε η αποκαλούμενη σπηλιά των Ανιγρίδων Νυμφών που ανέβλυζε ιαματικό νερό για τη θεραπεία δερματοπαθειών.
Στη θέση Κλειδί, βόρεια του Σαμικού, ο DOΕRPFELD το 1908 βρήκε μυκηναϊκά όστρακα και λείψανα κυκλώπειων τειχών. Επίσης το 1954 ο Ν.Γιαλούρης ανέσκαψε έναν τύμβο με τάφους , στον οποίο βρέθηκαν αγγεία μεσοελλαδικών και μυκηναϊκών χρόνων. Ο τύμβος είχε κτισθεί κατά τον ανασκαφέα προς τιμήν του Ιαρδάνου. Οι ανασκαφές επαναλήφθηκαν από την Ελ. Παπακωνσταντίνου στις αρχές της δεκαετίας του ‘80 και έφεραν στο φώς άλλους τέσσερεις τύμβους καθώς και έναν θολωτό τάφο, που είχε κτισθεί εντός ενός τύμβου. Η τελευταία περίπτωση είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, αφού καταφαίνεται ότι οι μυκηναίοι κατασκευαστές του θολωτού τάφου επέλεξαν τον τύμβο, συνεχίζοντας αδιάλειπτα την ταφική χρήση του χώρου και μαρτυρώντας ότι ανήκαν στην ίδια φυλή με τους Μεσοελλαδίτες.
Στην περιοχή υπάρχουν ερείπια της αρχαίας πόλης Σαμίας, την οποία ο Παυσανίας ταυτίζει με την ομηρική Ακρόπολη Αρήνη. Σώζεται οχυρωματικό τείχος, που χρονολογείται στους μακεδονικούς χρόνους. Στον χώρο σώζονται αναλημματικοί τοίχοι.
Στη θέση «Κλειδί» αποκαλύφθηκαν λείψανα κυκλώπειου τείχους, νεκροταφείο και θολωτός τάφος .
Το κάτω Σαμικό σήμερα έχει 531 κατοίκους , συμπεριλαμβανομένων και των κατοίκων των οικισμών Κλειδι  (22)  και φραγκοκκλησιά (34) απέχει περίπου 25 χιλ από τον Πύργο, επί της Εθνικής Οδού Πύργου-Κυπαρισσίας

Οι αρχαιολόγοι ταυτίζουν την Κρέστενα με την αρχαία Σκιλλούντα, πόλη υποτελή των Σπαρτιατών, στην οποία έζησε ο εξόριστος Αθηναίος ιστορικός Ξενοφώντας. Την εποχή του Παυσανία η Σκιλλούντα είχε ήδη εγκαταλειφθεί.
Η Κρέστενα βρίσκεται στο σταυροδρόμι των οδικών αξόνων που συνδέουν την ιστορική περιοχή της Ανδρίτσαινας και του Επικούρειου Απόλλωνα με την πρωτεύουσα του νομού Ηλείας, τον Πύργο και αυτού που συνδέει την Αρχαία Ολυμπία με την παραθαλάσσια περιοχή του Καϊάφα
H Κρέστενα είναι η έδρα του Δήμου Σκιλλούντος κτισμένη αμφιθεατρικά σε πευκόφυτα υψώματα με την εκκλησία του Αϊ Γιώργη στην κορυφή  και απέχει 20 χλμ από τον Πύργο.
Στην Ανατολική πλευρά της πόλης είναι το  αρχιτεκτονικό αριστούργημα του Τσίλλερ , η βίλα Παπαλέξη που κτίστηκε το 1891 σαν κατοικία του Νίκου Παπαλέξη βουλευτή Ολυμπίας, (απόγονο του Μωράγιαννη Παπαλέξη) και αντιπροέδρου της Βουλής (με το κόμμα του Χ. Τρικούπη). Στη βίλα αυτή φιλοξενήθηκε το 1896 ο Γάλλος πολιτικός Κλεμανσώ, Πρωθυπουργός της Γαλλίας, σε περιοδεία του στην περιοχή.
Στη Δυτική είσοδο της πόλης, είναι το Ηρώον φιλοτεχνημένο από τον γλύπτη Φαληρέα, με δαπάνη του Συλλόγου Φιλοπροόδων.
Στην είσοδο της πόλης, είναι το πευκόφυτο δάσος Σεφερλή ,ιδανικό για περιπατητική εξόρμηση , όπου και  το τουριστικό κατάστημα του Δήμου
Στην δυτική πλέυρά στο δρόμο προς Αρχ. Ολυμπία, σε ενά πανέμορφο τοπίο  βρίσκεται το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Κρεστένων
Κάθε χρόνο, το πρώτο δεκαήμερο του Αυγούστου , ο Σύλλογος Φιλοπροόδων Κρεστένων διοργανώνει τριήμερη πολιτιστική εκδήλωση «Η γιορτή της Σταφίδας»  και είναι αφιερωμένη στον αγρότη και στη μαύρη Κορινθιακή σταφίδα.

Το δημοτικό διαμέρισμα Μακρίσια απλώνεται ανάμεσα σε τρεις λόφους  από πεύκες και κουκουναριές. Απέχει 3 χλμ.των Κρεστένων και 5 χλμ.από την Αρχ. Ολυμπία . Ειναι το μεγαλύτερο χωριό του νομού Ηλείας και  σύμφωνα με την απογραφή του 2001 είχε 1965 κατοίκους.
Στο λόφο του Προφήτη Ηλία, δυτικά του χωριού ( Εορτάζεται στις 20 Ιουλίου)  βρέθηκαν πολυάριθμα όστρακα και τάφοι μεσοελλαδικής έως και ρωμαϊκής εποχής.
Κατά το έτος (1968)ανασκάφτηκε  ταφικός τύμβος υστεροελλαδικής εποχής (1580-1100 πΧ) με κυκλικό περίβολο και ένα λακοειδή τάφο στο μέσον του. Τα ανασκαφικά ευρήματα από την γύρω περιοχή,εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο Ολυμπίας  και στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών
Στην περιοχή «Κανιά» ή «Κιβούρια» , στη θέση «Καμπούλης» και  Μπάμπες», βρίσκονται σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα και ειδικότερα  εντοπίστηκαν υπολείμματα δυο αρχαϊκών οικισμών, που δεν έχουν ακόμα ταυτοποιηθεί .
Ο  Στο λόφο «Αρνοκατάραχο» ήρθε στο φως μικρός (8,40Χ9,55μ) ναός δωρικού ρυθμού, με πρόναο και σηκό, με την επιγραφή «ΤΟΥ ΔΙΟΣ» και  στο λοφίσκο «Αϊ Λιας» βρέθηκαν τα ερείπια και άλλου μικρού ναού.
Στην ίδια περιοχή του «Αρνοκατάραχου», "τυπαίον όρος" που περιγράφει ο Παυσανίας σύμφωνα με την παράδοση, παρακολουθούσαν οι γυναίκες τους αθλητικούς αγώνες στην Ολυμπία και απ’ όπου γκρέμιζαν όσες παραβίαζαν τη σχετική απαγόρευση και περνούσαν τον Αλφειό.
Στους πρόποδες του Τυπαίου,  στέκεται όρθιος ένας ογκόλιθος που δείχνει τη μορφή γυναίκας , που κατά την παράδοση  απολιθώθηκε αγναντεύοντας τους Ολυμπιακούς Αγώνες, που γίνονταν , απέναντι στον Αλφειό.
Περί τα 2 χιλ πριν το  φράγμα του ποταμού Αλφειού , είναι το ξωκλήσι   Αϊ Γιάννης (βασιλική του 1899) που είναι κτισμένο σε πανέμορφο πευκόφυτο λόφο , καθιερώθηκε σαν το εκκλησάκι της ξενιτιάς, με πρωτοβουλία του Μακρισαίου καλλιτέχνη Γ. Τζουανόπουλου, όπου , κάθε χρόνο γίνονται  πολιτιστικές εκδηλώσεις, «η γιορτή των ξενιτεμένων»,
Πολιούχος του χωριού  είναι ο Αγιος Νικόλαος (βασιλική του 1890) με μαρμάρινο τέμπλο του 1928, εικόνες του1902 και 1908, ένα Ευαγγέλιο του 1799 έκδοσης Βιέννης και ένα Τριώδιο του 1820 έκδοσης Βιέννης επίσης. Χαρακτηριστικά είναι τα έθιμα που τηρούν οι κάτοικοι κατά την περιόδο πρό των Απόκρεω , όπου γίνεται  ομαδική σφαγή χοιρινών και ακολουθεί η παρασκευή παστού χοιρινού (τσιγαρίδα)

Το δημοτικό διαμέρισμα της Πλατιάνας  έχει 603 κατοίκους που  ασχολούνται κυρίως με την γεωργία και την κτηνοτροφία , παλαιότερα ασχολούντο και με την περισυλλογή ρητίνης. Νοτίως της Πλατιάνας βρισκόταν κατά την αρχαιότητα η οχυρή πόλη Τυπανεαί ή  Αιπυ, την οποία αναφέρει ο Ομηρος. Ευρίσκεται στην νότια πλευρά της Πλατιάνας στο όρος Λαπίθα και βόρεια του οικισμού Παλαιοχωρίου του δημοτικού διαμερίσματος Χρυσοχωρίου του  Δήμου Ζαχάρως. Απέχει περίπου 16 χιλιόμετρα από την Ζαχάρω και 10 χιλ. από την  Κρέστενα. Η οχυρωμένη , ελλειπτική και μακρόστενη πόλη περιβάλλεται από σειρά τειχών πειθανώς  του 4ου και 3ου αιώνα π.χ και σώζεται στο σύνολο της σε πολυ καλή κατάσταση ΄(περίπου 5. ύψος). διαθέτει τρείς μεγάλες πύλες , καθώς και αρκετούς αμυντικούς πύργους.Τα τείχη έχουν κτιστεί από ογκόλιθους κατά το πολυγωνικό σύτημα τοιχοδομίας.Η εξωτερική τους όψη χαρακτηρίζεται από επιμελημένη επίπεδη επιφάνεια και το εσωτερικό τους γέμισμα είναι απο πέτρες μετρίου μεγέθους.Παραμενει αναξιοποίητη και πρέπει να ληφθεί μέριμνα από την πολιτεία.

Το δημοτικό διαμέρισμα Πλουτοχώρι είναι σύγχρονο χωριό κτισμένο μέσα στην μικρή εύφορη κοιλάδα του Ντα-βιλά (Αχέροντα), μεταφερμένο εδώ ύστερα από τις κατολισθήσεις του 1963 και τους σεισμούς του 1965. Απέχει 10χλμ.  από τα Κρέστενα και έχει 344 κατοίκους.
Στη θέση «Βαρικοστάσι» και στη περιοχή «Σαμακιά», υπάρχουν ευρήματα άγνωστης εποχής και αρχαιολογικής σημασίας.
Στο παλαιό χωριό παραμένει ο  ναός του Αγίου Δημητρίου (βασιλική με σταυροειδή στέγη του 1893) σε περίοπτη θέση, με φανταστική θέα  , ενώ ο Αλεφειός Ποταμός χαρίζει την πανέμορφη και άγρια φυσική ομορφιά του.
Κάθε χρόνο στην  πλατεία του χωριού γίνεται  πανηγύρι τον Ιούνιο (γιορτή της Αγίας Τριάδας) με λαϊκά συγκρο-τήματα, ψητές γουρνοπούλες κ.ά..

Το δημοτικό διαμέρισμα Ράχες είναι  πανεμορφο χωριό ,κτισμενο  στις παρυφές του υψιπέδου του Σκιλλούντα και που δεσπόζει πάνω από τον κάμπο την πρώην Λίμνης Αγουλινίτσας. Απέχει 4 χλμ. από τα Κρέστενα και σύμφωνα με την απογραφή 2001 έχει 361 κατοίκους.
Από την  θέση «Αλώνια»  του χωριού Ράχες φαίνεται όλη η αποξηραμένη λίμνη της Αγουλινίτσας, το πανέμορφο καταπράσινο δάσος της Στροφυλιάς, η απέραντη παχιά αμμουδερή παραλία της περιοχής που απέει  2 χλμ. από το χωριό και αγαλάζιο του Ιονίου Πελάγους , οπου σε συνδυασμό με  ένα μαγευτικό ηλιοβασίλεμα συνθέτουν φανταστική και μοναδική εικόνα .
Κάθε χρόνο στην πλατεία του χωριού, γίνεται πανηγύρι στις 29 και 30 Ιουνίου (γιορτή των Αγίων Αποστόλων ) , με λαϊκά συγκροτήματα, ψητές γουρνοπούλες.

Το δημοτικό διαμέρισμα Σαμικό ( παλαιότερα ονομαζόταν Τσελεπή) είναι απλωμένο κατα μήκος των παρυφών του υψιπέδου του Σκιλλούντα ,έχει καταπλήκτική θέα  προς όλα τα σημεία του ορίζοντα και κυρίως τον κάμπο της πρώην Λίμνης  Αγουλινίτσας , το δάσος της Στροφυλιάς που αποτελείται από «χαλεπία πεύκη» κατά μήκος αμμουδερής ακτογραμμής, και σε συνδυασμό με το Ιόνιο Πέλαγος συνθέτουν ένα  σπάνιο μαγευτικό τοπίο.
Το Σαμικό απέχει  2 χιλ. από την  παραλία με την φανταστική και απέραντη αμμουδιά  ,ενώ από την Κρέστενα απέχει 4χλμ.  και σύμφωνα με την απογραφή 20001 έχει 566 κατοίκους.
Το  ξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας με την όμορφη βρύση, το καταπράσινο τοπίο και την εξαιρετική θέα, είναι ιδανικό μέρος για πικ νικ.
Κάθε χρόνο  στις 21 και 22 Μαίου (γιορτή των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης ) γίνετραι πανηγύρι στην πλατεία του χωριού, με λαϊκά συγκροτήματα, ψητές γουρνοπούλες, κ.ά..

ΙΩΝΑΙΟ ΑΛΣΟΣ

Στην περιοχή του Σαμικού
Το άλσος αυτό αναφέρεται μόνο από τον Στράβωνα και ήταν αφιερωμένο στις νύμφες Ιωνιάδες (από τον ποταμό της Αρκαδίας Ιάωνα) Το Ευρυκύδειο Άλσος, ήταν αφιερωμένο στην Ευρυκύδα, κόρη του μυθικού βασιλιά της Ήλιδας Ενδυμίωνα.

ΠΟΣΕΙΔΩΝΑ ΙΕΡΟ ΚΑΙ ΑΛΣΟΣ

Στην παραλία του Σαμικού
Το ιερό του Ποσειδώνα των Μακιστίων απείχε , σύμφωνα με τον Στράβωνα, εκατό στάδια από το Λέπρεο, και άλλα εκατό από το ‘Άννιο’ , που πιθανότατα ήταν ο ποταμός Αλφειός. Στο ιερό αυτό, όπως παραδίδει ο Όμηρος στην Οδύσσεια, ο Τηλέμαχος βρήκε τους Πυλίους να τελούν θυσία στον ‘μαυρομάλλη’ Σείστη της γης, τον Ποσειδώνα.
Αυτού του ιερού το χάλκινο λατρευτικό άγαλμα, που παρίστανε άντρα χωρίς γένεια και τα δυο χέρια στηριγμένα σε δόρυ, ο Παυσανίας βρήκε και περιέγραψε στην αγορά της Ήλιδας, το οποίο όπως του ανέφεραν , είχε μεταφερθεί από το Σαμικό. Αφότου μεταφέρθηκε στην Ήλιδα, λατρευόταν όχι ως Ποσειδώνας αλλά ως Σατράπης (μάλλον ως Σάραπις)
Ο Στράβωνας συμπληρώνει για το ιερό αυτό, ότι ήταν πολύ φημισμένο και ότι αποτελούσε το κέντρο της λατρείας όλων των Μακιστίων (των πόλεων της Μινυακής Εξάπολης). Ενδιαφέρουσα είναι η πληροφορία που μας δίνει ότι με πυρήνα την λατρεία σε αυτό το ιερό κηρυσσόταν και η ‘Σαμία’ εκεχειρία, όπως την ονομάζει. Το ιερό περιβαλλόταν από άλσος από αγριελιές.