Νομαρχία Ηλείας Leader+

Ορεινή Ηλεία-Δάσος Φολόης-Δίβρη-Ερύμανθος

Τελικά, τι είναι η «πατρίδα» και για ποιον λόγο χρειαζόμαστε στη ζωή μας μία ή και περισσότερες «πατρίδες»; Φυσικά «πατρίδα είναι ο τόπος όπου κτίζουμε ή όπου έκτισαν οι πρόγονοί μας ένα σπίτι, μία καλύβα, κάτι που να προσδιορίζει, τέλος πάντων, το πέρασμά τους και το πέρασμά μας στον χρόνο και στον χώρο».

Φυσικά επίσης μπορεί κανείς να μένει σε έναν τόπο χωρίς να τον θεωρεί πατρίδα. Και, αντιστρόφως, να θεωρεί πατρίδα του έναν τόπο που δεν είναι ο τόπος διαμονής του.

Ανεξάρτητα όμως από το αν αυτή η «πατρίδα» υφίσταται στη σφαίρα της φαντασίας μας ή είναι εδραιωμένη στην περιοχή του πραγματικού μία οποιαδήποτε πατρίδα , χρειάζεται, για να υπάρξει, κάποιον να αφηγείται το παρελθόν της, έναν άλλο να διεκδικεί το παρόν της και έναν τρίτο να προφητεύει το μέλλον της. Να έχει μια ιστορία που να μπορεί κανείς εύκολα να την ανακαλέσει, μια τοπογραφία, μια γεωγραφία που να μπορεί κανείς άνετα να την περιγράψει και έναν πολιτισμό που να μπορέσει κανείς απλά να τον διαισθανθεί.


Είναι δικαίωμα του καθενός από εσάς να εντάσσει ή όχι την ύπαρξή του στο πλαίσιο της ευρύτερης μοίρας μιας πατρίδας. Να έχει ή να μην έχει, να αναζητεί ή να μην αναζητεί μία ή και περισσότερες πατρίδες. Να, σαν και αυτές που θα σας περιγράψω. Γιατί το δάσος της Φολόης, ο «111», η Δίβρη και ο Ερύμανθος δεν είναι απλοί τουριστικοί προορισμοί. Είναι μικρές πατρίδες και ως τέτοιες θα πρέπει να τις προσεγγίσουμε.

Περιγραφή διαδρομής

Ο Νομός Ηλείας, στο ΒΔ άκρο του Μοριά, δεν είναι απλά ένας από τους ωραιότερους νομούς της χώρας μας αλλά και ένας από τους πιο παράξενους. Δίπλα στον πανέμορφο υγροβιότοπο του Κοτυχίου και στο μεσαιωνικό Χλεμούτσι υπάρχει η Αντρέ-βιλ που έγινε Ανδραβίδα και η Γκαστόν που έγινε Γαστούνη. Στις υπώρειες του επιβλητικού Ερύμανθου εκεί όπου στα μυθικά χρόνια ο Ηρακλής σκότωσε τον Κάπρο υπάρχουν χωριά απίστευτης φτώχειας που η υπόλοιπη Ελλάδα, η «πάνω απ' το αυλάκι», αγνοεί, κλαυθμυρίζοντας για τον υποτιθέμενο πλούτο της Πελοποννήσου. Και δίπλα στους δεκάδες φωτισμένους πνευματικούς ανθρώπους που έχει αναδείξει αυτός ο αγαπημένος τόπος υπάρχουν δυστυχώς τα περιστατικά βαρβαρότητας και παρανομίας που καταγράφει ο καθημερινός Τύπος και που αμαυρώνουν την εικόνα ενός νομού, ναι(!), λίγο διαφορετικού από την υπόλοιπη Πελοπόννησο και από την υπόλοιπη Ελλάδα.

Με αυτές τις σκέψεις στο μυαλό έστριψα στην Εθνική οδό Πατρών - Πύργου με κατεύθυνση την Ολυμπία. Δεν είχα χρόνο για να επισκεφθώ για άλλη μία φορά την όμορφη πόλη του Πύργου, με τα θαυμάσια νεοκλασικά της. Ισως και κάπου μέσα μου να ήμουν θυμωμένος γιατί η πόλη αυτή ξέχασε γρήγορα τον μεγάλο καραγκιοζοπαίκτη Ορέστη, ο οποίος πέθανε πέρυσι πάμπτωχος και ξεχασμένος και ο οποίος για δεκάδες χρόνια διασκέδαζε τους Πυργιώτες και εμένα στο μικρό του θεατράκι κοντά στην πλατεία.

Μετά από 23 χλμ. φθάνουμε στην Ολυμπία (συγγνώμη, στα Ολύμπια ήθελα να πω, γιατί έτσι λέγονται στην ντοπιολαλιά της Ηλείας), περνάμε τον αρχαιολογικό χώρο που αξίζει σίγουρα να τον επισκεφθείτε, ειδικά το φθινόπωρο που έχουν φύγει οι τουρίστες και αμέσως μετά συναντάμε αριστερά, στα βόρεια, τη διασταύρωση που οδηγεί σε 16 χλμ. στου Λάλα και σε 40 χλμ. στη Λαμπία. Δηλαδή, στη Δίβρη!

Χωριό Μιράκα και τα πρώτα σημάδια της μεγάλης πυρκαϊάς που αφάνισε τα δάση της Πηνείας πριν από δύο χρόνια. Οι νεοφυτεμένες ελιές στις καμένες εκτάσεις μαρτυρούν συνενοχή, αλλά ποιος νοιάζεται γι' αυτά...

Φθάνουμε σε λίγο από δρόμο γεμάτο στροφές στου Λάλα (550 μ. υψόμετρο περίπου), για την ακρίβεια στο οροπέδιο του Λάλα, που υπήρξε επί Τουρκοκρατίας ένα από τα σημαντικότερα κέντρα των μουσουλμάνων Αρβανιτών. Πολύ κοντά του βρισκόταν και βρίσκεται η Δίβρη, τόπος που εποικίστηκε τον 14ο αιώνα με χριστιανούς από τη Βόρεια Ηπειρο. Κοινή η γλώσσα αυτών των δύο τόπων, διαφορετική η θρησκεία. Η Ορθοδοξία (χωρίς αυτήν δεν θα υπήρχε τίποτε στη σημερινή Ελλάδα) κέρδισε μετά τη μάχη στο Πούσι, λίγο πιο πάνω από του Λάλα. Και οι Λαλιώτες έφυγαν. Οι Διβριώτες έμειναν...

Πέντε χλμ. εύκολης οδήγησης σε ασφαλτοστρωμένο δρόμο και συναντάμε τα πρώτα δρυοδέντρα του περίφημου δρυοδάσους της Φολόης, του μοναδικού που απέμεινε πια σε όλη την Πελοπόννησο (μαζί φυσικά με το δάσος της Μεγαλόπολης) και το οποίο (και αυτό!) απειλείται σήμερα με ολοκληρωτική εξαφάνιση εξαιτίας της μαζικής και ανεξέλεγκτης υλοτόμησής του.

Σε περίπου οκτώ χλμ. συναντάμε στα αριστερά μας τη διασταύρωση που οδηγεί, μέσα από το δάσος, στα όμορφα χωριά Κούμανη και Φολόη (Γιάρμαινα).

Αφήνουμε το αυτοκίνητό μας σε όποιο σημείο μας αρέσει και αρχίζουμε μια πραγματική και φανταστική περιπλάνηση στον χώρο και στον χρόνο.

Η περιοχή αυτή, με τις μεγάλες και ευθύκορμες δρύες, σπερμοφυούς μορφής, πήρε το όνομά της από τον Κένταυρο Φόλο που, σύμφωνα με τη μυθολογία, προσέφερε στον φιλοξενούμενό του Ηρακλή κρασί παρμένο από το κοινό πιθάρι των Κενταύρων. Οι άλλοι Κένταυροι όρμησαν εναντίον τους και ο Ηρακλής τούς εξόντωσε με τα φαρμακερά του βέλη.

Είναι δε εκπληκτικό και συγκινητικό το πώς χιλιάδες χρόνια μετά ο μύθος του καλού κρασιού της περιοχής ξαναζωντανεύει με την πρωτοποριακή προσπάθεια της οινοποιητικής εταιρείας «Κτήμα Μερκούρη», που συν-διευθύνει ο πάντα ευαίσθητος σε θέματα ποιότητας ζωής Χρίστος Κανελλακόπουλος, να παράγει από την ποικιλία Ροδίτης ένα εξαίσιο λευκό και ξηρό κρασί με την επωνυμία «Φολόη».

Κρίμα όμως που οι κάτοικοι της γύρω περιοχής δεν ακολουθούν αυτή την προσπάθεια. Το δάσος κάθε χρόνο μειώνεται και, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, έχει παρατηρηθεί μια θεαματική πτώση του ποσοστού της κατωτέρας κλάσης διαμέτρου δέντρων, δηλαδή υπάρχει άμεσος κίνδυνος μη αναγέννησης του δρυοδάσους. Και όλα αυτά για να φυτέψουν οι κάτοικοι πατάτες, ενώ η Φολόη θα μπορούσε εύκολα να μετατραπεί σε έναν οικοτουριστικό παράδεισο και γιατί όχι; , σύμφωνα με επίσης πρόσφατη μελέτη, σε τόπο παραγωγής εξαιρετικής ποιότητας βαρελιών από δρυ που δεν θα είχε να ζηλέψει τίποτε από τα πανάκριβα επώνυμα βαρέλια της Γαλλίας που μοσχοπωλούνται στην ελληνική αγορά...





Σε έξι χλμ. φθάνουμε στη διασταύρωση του δευτερεύοντος επαρχιακού δρόμου Λάλα-Δίβρης με τον περίφημο δρόμο Πατρών - Τριπόλεως, τον ονομαστό «111». Εναν από τους ελάχιστους δρόμους στην Ελλάδα με «ονομασία προελεύσεως» που δεν επιβλήθηκε από το κράτος αλλά από την αγάπη του κόσμου για τον άλλοτε δύσκολο αλλά πανέμορφο δρόμο που περνάει ξυστά από τη Χαλαντρίτσα, από την αρχαία Τριταία, το χάνι του άλλοτε ληστάρχου Πανόπουλου, τη Δίβρη και καταλήγει μέσω Τριπόταμων, Πάου και Παναγίτσας προς την Τριπολιτσά. Τα τοπία που διασχίζει είναι από τα ωραιότερα του Μοριά και η οδήγηση σε αυτόν μια πραγματική απόλαυση που δεν έχει καμία σχέση με τη μονοτονία και την κακή χάραξη της Εθνικής οδού Πατρών - Πύργου.

Σε έξι ακόμη χλμ. στα ΒΑ προσεγγίζουμε την ιστορική Δίβρη (υψόμετρο 800 μ. περίπου) και τους διάσπαρτους μαχαλάδες της πνιγμένους στο πράσινο και περιτριγυρισμένους από τις νότιες απολήξεις των ορέων Λαμπείας και Αστρά, που ανήκουν στο συγκρότημα του Ερυμάνθου - Ολωνού.

Γεωγραφικά και ιστορικά ανήκει στην Αρκαδία, τη χώρα των «προσελλήνων Πελασγών», και πιο ειδικά στην Αλανία - Ψωφίδα, οι κάτοικοι της οποίας ζούσαν και με την εμπορία της «πανάκειας», ενός φαρμακευτικού χόρτου που καλλιεργούσαν και που ήταν, σύμφωνα με τον Θεόφραστο, «άριστο γιατρικό».

Διοικητικά ανήκε κάποτε στην επαρχία Διποταμίας, που ιδρύθηκε στα 1835, και οι κάτοικοί της έδωσαν τα μέγιστα σε όλους τους αγώνες της πατρίδας μας.

Η Δίβρη, όμως, όπως προείπα, δεν είναι ένας απλός τόπος αλλά από μόνος του μια μικρή πατρίδα. Απομονωμένη και δύσβατη, πατρίδα όμως πολιτικών σαν τους Πετραλιάδες και τους Στεφανόπουλους, απάτητη σχεδόν από τον κατακτητή.

«Κι αν πας κι από τη Δίβρη σε τρώει το μαύρο φίδι» έλεγαν τότε οι καμπίσιοι μπέηδες.

Με γερούς πολιτιστικούς συλλόγους και ανθρώπους παθιασμένους για τον τόπο τους σαν τον γιατρό Σωτήρη Σωτηρόπουλο, εκδότη του θαυμάσιου και ποιοτικού περιοδικού «Η Δίβρη». Με ιστορίες που μοιάζουν με παραμύθι: τότε που στα 1928 οι πόλεις και τα χωριά της Ηλείας φωτίζονταν από τα λυχνάρια και τις λάμπες πετρελαίου, στην απόμακρη και ιστορική Δίβρη οι κάτοικοι φώτιζαν τα σπίτια τους με ηλεκτρικούς λαμπτήρες χάρη σε έναν δαιμόνιο συχωριανό τους, τον Γεώργιο Κοσμόπουλο, που αξιοποίησε το πλούσιο υδάτινο δυναμικό της περιοχής. Και που σήμερα συνεχίζονται με τη φιλόδοξη λειτουργία ενός νέου μικρού υδροηλεκτρικού σταθμού! (Οσοι μάθαιναν αγγλικά τη δεκαετία του '70 θα θυμούνται σίγουρα και το ελληνοαγγλικό λεξικό «Ντίβρι» ενός δαιμόνιου Ελληνοαμερικανού από τη Δίβρη!)

Δυστυχώς όμως αυτός ο πανέμορφος τόπος, που είναι και η κεντρική, νότια πύλη προς τον αλπικό Ερύμανθο, αντί να αναπτύσσεται με βάση τον ήπιο τουρισμό, καταρρέει σταδιακά, μέσα στην αδιαφορία ενός νομού που είναι κύρια στραμμένος προς τη θάλασσα. «Ψωμί, τυρί και το καλοκαίρι στη Δίβρη» έγραφαν κάποτε οι συνταγές των γιατρών στην Αμαλιάδα και στον Πύργο.

Σήμερα όμως τη Δίβρη την επισκέπτονται ελάχιστοι ξένοι επισκέπτες.

Και ακόμη πιο λίγοι τα υπέροχα και ιστορικά μοναστήρια της περιοχής, τη Μονή Χρυσοπηγής και τη Μονή Πορετσού, που χάρη στις άοκνες ενέργειες του βαθύτατα μορφωμένου και άξιου ιεράρχη, Μητροπολίτη Ηλείας κ. Γερμανού, ο οποίος συχνά επισκέπτεται την περιοχή και πεζοπορεί στα βουνά της, έχουν σήμερα αναστηλωθεί και περιμένουν τους οδοιπόρους και τους προσκυνητές.

Δεν ταξιδέψαμε, όμως, φίλες και φίλοι αναγνώστες, «σ' αλαργινό ταξίδι για να βαρύνει ο πηγαιμός τον ερχομό μας».

Ταξιδέψαμε όμως σε μια μικρή πατρίδα στην ορεινή Ηλεία για να τοπογραφήσουμε τις μνήμες και να χαρτογραφήσουμε τις προσδοκίες για το μέλλον ενός τόπου τόσο διαφορετικού που θα θέλαμε κάποτε να τον δούμε να αναπτύσσεται με έναν άλλο, ήπιο και εναλλακτικό τρόπο...

...και με τα πόδια!

Από την Ανω Μονή Δίβρης ανηφορίζουμε ακολουθώντας τον δασικό δρόμο (είναι κρίμα και άδικο που η τοπική κοινωνία εκδίωξε τον πρώην ηγούμενο της Μονής γιατί αντιδρούσε στην κατασκευή νέων δασικών δρόμων...) και σε 30 λεπτά συναντάμε πλάτωμα με πηγή, στο άκρο του οποίου υπάρχει εκκλησάκι. Τριάντα πέντε λεπτά ακόμη πορεία και φθάνουμε στα 1.350 μ. υψόμετρο, στο διάσελο που χωρίζει τα όρη Λαμπείας σε δύο τμήματα.

Στο ΒΔ, όπου η κορυφή Λαμπέτα (1.793 μ.), και στο ΝΑ, όπου οι κορυφές Ψηλή Ράχη (1.565 μ.) και Νεραϊδοβούνι (1.410 μ.).

Από το διάσελο, όπου υπάρχει και στάνη, εύκολη ανάβαση σε μία ώρα και 10 λεπτά στην κορυφή, από όπου έχουμε θέα προς όλο το συγκρότημα του Ερύμανθου (Ωλονού).

Κατάβαση από τα ίδια (50 λεπτά) στο διάσελο και για να γλιτώσουμε τις πολλές στροφές του απόκρημνου δρόμου χωνόμαστε, λίγο μετά από μια δεύτερη, πετρόκτιστη στάνη που συναντάμε πάνω στον δρόμο, κατηφορίζοντας, προς το Νουσαΐτικο Ρέμα, που κατεβαίνει προς το απομονωμένο χωριό Αστράς. Δύο-τρία δύσκολα σημεία, γιατί το παλιό μονοπάτι έχει καταστραφεί, και σε μία ώρα και 15 λεπτά, ακολουθώντας την τσιμενταύλακα που υδρεύει το χωριό, φθάνουμε στον Αστρά (800 μ.). (Πολλοί γεωγράφοι δεν θεωρούν τα όρη της Λαμπείας ή του Αστρά ξεχωριστό βουνό, παρ' ότι χωρίζεται από τον Ερύμανθο με χαμηλά διάσελα. Είναι αλήθεια όμως ότι από γεωλογικής άποψης είναι ουσιαστικά τα ίδια.)

Από το χωριό Αστράς κατηφορίζουμε προς τη θέση Καλύβια, όπου το διπόταμο όπου ενώνεται το Νουσαΐτικο Ρέμα με τα νερά του ποταμού Ερύμανθου, που έρχεται από τα βόρεια και αποτελεί τον σημαντικότερο υδατοκρίτη του πιο αλπικού (μαζί με τον Ταΰγετο) βουνού της Πελοποννήσου.

Από εκεί κατηφορική επιστροφή σε μία ώρα και 25 λεπτά μέσω του χωριού Βασιλική προς τα Τριπόταμα και τον «111» ή ανηφορική πορεία προς τα χωριά Αγράμπελα (απ' όπου ανάβαση στα όρη Αστρά), Μονή Πορετσού και Πλατανίτσα (με εκπληκτική θέα προς τις νότιες ορθοπλαγιές του Ερύμανθου).